Marktmeester Jaap Mellema maakt zich op voor zijn laatste Zuidlaardermarkt

ZUIDLAREN - Al bijna een kwart eeuw is hij hét aanspreekpunt voor marktkooplui, paardenhandelaren en kermisexploitanten. Maar de zoektocht naar een opvolger kan beginnen: Jaap Mellema (65) stopt na dit jaar als marktmeester van de Zuidlaardermarkt.

Na jarenlang bij de politie te hebben gewerkt trad Jaap Mellema in 1998 in dienst van de gemeente Tynaarlo. Als marktmeester werd hij verantwoordelijk voor de weekmarkten in Eelde, Vries en Zuidlaren, en voor de Zuidlaarder voorjaarsmarkt. Maar de Zuidlaardermarkt, de grootste paarden- en warenmarkt van Europa, slokt het grootste deel van zijn tijd op. Feitelijk start de voorbereiding op de Zuidlaardermarkt elk jaar al op de derde woensdag van oktober. Inderdaad: de dag na de vorige markt. ,,Los van de evaluaties en de financiële afwikkeling beginnen we dan alweer met de verpachting van de kermis”, vertelt Mellema. ,,Er is veel concurrentie, en wij willen natuurlijk de mooiste attracties naar Zuidlaren halen.” Ook dit jaar komt de Brink weer vol te staan met tientallen kermisattracties, waarvan de Toxic misschien wel de meest spectaculaire is. ,,Een paars gevaarte dat alle kanten op gaat”, lacht Mellema. ,,Mij krijg je daar niet in, haha.”

Wisselwerking

De Zuidlaardermarkt is erg in trek bij kermisexploitanten. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld Elst. Ook daar wordt jaarlijks – net als in Zuidlaren en Hedel – een grote paardenmarkt gehouden, maar vanwege de geringe belangstelling besloot de organisatie dit jaar de kermis te annuleren. ,,Rondom de markt in Elst is het maar drie dagen feest”, verklaart Mellema. ,,Voor veel kermisexploitanten is dat nauwelijks rendabel. Hier in Zuidlaren draait de kermis zes dagen, plus de hele nacht voor de Zuidlaardermarkt. Bovendien organiseert de Stichting Evenementen Zuidlaardermarkt allerlei randactiviteiten, waar veel mensen op af komen. Die gaan vaak ook even naar de kermis. Zo is in de loop der jaren een prachtige wisselwerking ontstaan.” De kermis wordt dit jaar net zo opgesteld als in 2021. Toen werden de attracties met de ruggen naar elkaar toe geplaatst, dit om – met het oog op corona – extra ruimte te creëren en de doorstroming van publiek te bevorderen. Mellema: ,,Zowel de kermisexploitanten als de bezoekers waren hier heel positief over. Nu staan de attracties met de voorkanten naast elkaar. Zeker als de attracties ‘s avonds verlicht zijn, biedt dat een fantastische aanblik.”

Doorstroming

Een tweede belangrijke pijler van de Zuidlaardermarkt is de warenmarkt. Marktkooplui komen van heinde en verre naar Zuidlaren om hun waren aan de man te brengen: van aardbeien tot zakdoeken en van ondergoed tot telefoonhoesjes. Het lint van marktkramen is maar liefst 4,2 kilometer lang. Ook vanwege corona werd vorig jaar de Telefoonstraat bij de warenmarkt aangetrokken. ,,Dat idee heb ik in 2007 al eens geopperd”, vertelt Jaap Mellema. ,,Maar dat stuitte destijds nog op verzet. Je moet eens weten wat je allemaal over je heen krijgt als je iets wilt veranderen… Maar om te zorgen voor doorstroming was deze maatregel vorig jaar noodzakelijk. En het is dusdanig goed bevallen dat we de Telefoonstraat ook nu weer bij de markt betrekken. Hierdoor staat overal maar één rij kramen langs de weg. Voorheen had je langs de Stationsweg en de De Millystraat een dubbele rij kramen, en dat leidde op sommige plekken nog wel eens tot opstoppingen. Nu hebben bezoekers meer tijd en ruimte om in alle rust bij de kramen te kijken, in plaats van dat ze door de mensenmassa worden meegesleurd. En wat zowel voor de kermis als voor de warenmarkt geldt: door deze net zo op te stellen als vorig jaar, staat alles in één keer goed als we onverhoopt toch weer met coronamaatregelen te maken krijgen.”

Groen licht

De paardenmarkt heeft al eerder een ingrijpende verandering ondergaan: die wordt sinds 2016 gehouden op een afgebakend terrein op de Zuiderbrink. Volgens Mellema is dat een gouden greep geweest. ,,We hebben nu volledige regie over de paardenmarkt, en weten precies welke paarden er op de markt komen. En vanuit het kantoor op de paardenmarkt kunnen we alles overzien.” Ook vanuit het oogpunt van dierenwelzijn was de verhuizing naar de Zuiderbrink een flinke sprong voorwaarts, zo stelt Mellema. ,,De paarden staan nu verder van de kermis af, ze hebben minder last van het kermislawaai. Wij zien er op toe dat de paarden voldoende te eten en te drinken krijgen. Er lopen acht stewards rond die toezicht houden op het welzijn van de dieren; stuk voor stuk mensen die ervaring hebben met het houden van paarden. Omdat de eerste paarden al rond middernacht in Zuidlaren arriveren, voorzien we het paardenmarktterrein van lichtmasten met groene filters. Daar worden de paarden rustig van. Bij wit licht zien paarden hun eigen schaduw, en daar kunnen ze van schrikken. Bij groen licht kunnen de dierenartsen bovendien beter zien of een paard eventueel vermagerd is. En groen licht zorgt ook nog eens voor een fraaie ambiance.” In tegenstelling tot vorig jaar is publiek gewoon weer welkom op de paardenmarkt. Mellema. ,,Vorig jaar was het op de Zuidlaardermarkt maar half zo druk als normaal. Dat had enerzijds natuurlijk met corona te maken, maar ook met het feit dat het publiek bij de paardenmarkt buiten de hekken moest blijven. Veel mensen willen even bij de paardenhandel kijken. Als dat niet kan, dan blijven ze thuis.”

Export

Het is voortaan niet meer mogelijk om rechtstreeks paarden te exporteren vanaf de Zuidlaardermarkt. Tot en met 2019 konden handelaren uit het buitenland op de markt gekochte dieren certificeren voor export en meteen mee naar huis nemen. Hier kreeg de organisatie van de Zuidlaardermarkt een eendaagse vergunning voor van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Vanwege een nieuwe Europese verordening wordt deze vergunning nu niet meer verleend. Dat betekent dat de paarden nu vanaf de markt naar een locatie in de buurt moeten worden gebracht waar ze 48 uur moeten verblijven alvorens ze kunnen worden geëxporteerd. Mellema verwacht niet dat dit gevolgen heeft voor de aanvoercijfers. ,,Immers: de Zuidlaardermarkt is in heel Europa bekend en de buitenlandse kopers hebben dat er graag voor over. Op de paardenmarkt van Elst, die begin september werd gehouden, werden nog slechts een kleine 600 paarden verhandeld, bijna een halvering ten opzichte van 2019. Maar veel paardenhandelaren wonen in Groningen, Friesland en Drenthe. Als je dan op een dag naar Elst moet rijden en weer terug, dan ben je 500 kilometer verder. Met de huidige brandstofprijzen is dat een duur geintje. Ik denk dat veel handelaren hun paarden hebben opgespaard voor Zuidlaren.” Volgens Mellema wordt echter vaak te veel waarde gehecht aan de aanvoercijfers. Bij de marktmeester gaat kwaliteit dan ook voor kwantiteit. En met de kwaliteit zit het doorgaans wel snor. ,,De echte toppaarden, waarvoor soms wel 10.000 euro wordt betaald, komen niet naar Zuidlaren. Maar er worden geregeld bedragen neergeteld van 5000 à 6000 euro. Alle paarden op de Zuidlaardermarkt worden gecheckt door dierenartsen. Daar zijn er op zo’n dag zeven van in touw. Het komt vrijwel nooit voor dat een paard wordt geweigerd omdat die in te slechte conditie verkeert. Het heeft ook geen zin om met een sjomp van een paard naar Zuidlaren te komen, want die verkoopt toch niet.”

Marathon

Voor Jaap Mellema zijn het tropenweken in de aanloop naar de Zuidlaardermarkt: lange werkdagen, korte nachten en een telefoon die zó roodgloeiend staat dat-ie al eens kort voor de derde dinsdag van oktober is gecrasht. ,,Ik vergelijk het wel eens met het lopen van een marathon. Het duurt vaak tot half november voor ik weer een beetje in mijn normale ritme zit.” Maar na dit jaar behoort dat voor Mellema tot het verleden: hij nadert de pensioengerechtigde leeftijd en stopt als marktmeester. De zoektocht naar een nieuwe marktmeester (m/v) is inmiddels in volle gang. Volgens Mellema hoeft zijn opvolger niet bang te zijn dat hij hem of haar voor de voeten gaat lopen. ,,Volgend jaar bemoei ik mij er niet meer mee. Misschien is het ook wel goed dat er weer een keer iemand komt met nieuwe en frisse ideeën. Maar ik denk wel dat er de afgelopen jaren een goede basis is neergelegd.”