Volksdevotie, kerk en feesten in Zuidlaren tussen 1180 en 1701

ZUIDLAREN - Frans Lauxen zal op 20 april vanaf 20.00 uur in de Dorpskerk in Zuidlaren een lezing houden over de kerk en gemeenschapsleven in het middeleeuwse Zuidlaren met als titel: Volksdevotie, kerk en feesten in Zuidlaren tussen 1180 en 1701.

Lange tijd was er over de Middeleeuwse geschiedenis van Zuidlaren en de Dorpskerk niet zoveel bekend. Uiteraard was bekend dat de kerk in het midden van de 13^e eeuw gebouwd is en dat het daarmee veruit het oudste gebouw van Zuidlaren is. In die tijd was iedereen katholiek en dus werd de kerk ingericht voor de katholieke eredienst. Van een paar pastoors van Zuidlaren waren de namen bekend, omdat deze ook Deken van Drenthe waren die namens de bisschop van Utrecht het kerkelijke en wereldlijke gezag uitoefenden. Toen de kerk in de periode van 1972-1974 is gerestaureerd, heeft men ook uitgebreid archeologisch en bouwtechnisch onderzoek uitgevoerd waardoor de kennis over de bouwgeschiedenis aanzienlijk is vergroot.

Toch bleef er nog veel onbekend. Frans Lauxen heeft hiaten in de kennis kunnen opvullen door de vondst van nieuwe bronnen en door op een andere manier naar reeds bekende bronnen te kijken. Vanwege zijn achtergrond is hij vertrouwd met de eeuwenoude terminologie en gebruiken van de katholieke kerk en begrijpt hij de middeleeuwse bronnen beter dan de mensen die in de protestantse traditie zijn opgegroeid.

De avond wordt omlijst met middeleeuwse kerkmuziek en ook proberen we wat orgelmuziek te laten horen uit de overgang van de katholieke naar de protestantse eredienst.

In de lezing zal Frans Lauxen vertellen over de kerstening van Drenthe die omstreeks 800 begon, maar het Christendom werd pas vanaf omstreeks 1100 het algemeen aanvaarde volksgeloof. Het duurt dan nog anderhalve eeuw voordat er ook in Zuidlaren een kerk wordt gebouwd. Totdat men een eigen kerkgebouw kreeg, moesten de mensen naar de kerk van Anloo, de moederkerk van het dingspil Oostermoer.

In de lezing zal Lauxen een beeld proberen te schetsen wat het betekende voor een kleine boerengemeenschap om een kerk te bouwen. De abt van het klooster van Aduard had een dikke vinger in de pap van de Noord-Drentse kerkelijke en wereldlijke zaken.

Uitgebreid zal ingegaan worden op de volksdevotie waarvan de Mariaverering de kern werd. Middeleeuwse kerken kregen bij hun inwijding een patroonheilige, maar die van Zuidlaren is tot nu toe niet bekend, Ook daarover zal Lauxen zijn licht laten schijnen.

Het kerkelijke leven bepaalde het ritme van het dorpsleven. De inwijding van de kerk ging gepaard met feestelijkheden en daartoe hoorde dikwijls een markt met bijbehorend vertier. Wat is de relatie tussen de Zuidlaardermarkt en de kerk?

Dankzij dit onderzoek kennen we de naam van bijna alle pastoors die de kerk van Zuidlaren hebben gediend vanaf de bouw van de kerk tot de reformatie van 1598. Die overgang naar de reformatie verliep bepaald niet soepel wat men ook al kan lezen op het predikantenbord dat in 2001 in de kerk is onthuld.

Aan het einde van de lezing zal er een bord met de namen van alle pastoors worden overhandigd aan de kerkenraad zodat we een nagenoeg compleet overzicht hebben van de voorgangers van de kerk vanaf de stichting tot nu toe. Ook zal er een beeld van Maria aangeboden worden als symbool van de volksdevotie die zo belangrijk was bij de stichting van de kerk.