‘Opdat wij niet vergeten’: Zuidlaarder KNIL-militairen omgekomen in Azië

4 mei 2024, 12:00 Voorlezen Algemeen

ZUIDLAREN - Het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL) was het koloniale leger en bestond van 1814 tot 1950. Het leger ressorteerde onder het ministerie van Koloniën en bestond uit beroepsmilitairen en uit militairen die voor een bepaalde periode bij het koloniale leger gedetacheerd waren. 

Tijdens de Tweede Wereldoorlog kregen zes mannen met een relatie tot Zuidlaren te maken met de Japanse bezetter. Ze stierven in Azië als gevolg van de oorlog en werden daar begraven.

Maximiliaan Volkert Willem van der Willigen (Max) werd op 7 mei 1906 in Zuidlaren geboren als zoon van de Rijksbelastingontvanger Jacob Willem van Willigen en Anna Kuneman. Max maakte deel uit van een groep stadswachten in Tiga Roenggoe op Sumatra. De groep werd verrast door Japanners, gevangen genomen en ontwapend. Op 15 maart 1942 werden ze in koelen bloede vermoord door Japanse militairen. Volgens latere verklaringen van vijf getuigen werden de lichamen de volgende dag, in opdracht van de Japanners, door dorpsbewoners begraven in een schuilloopgraaf bij een lokale school. Hun lichamen lagen over een groot gebied verspreid en overal lag bloed. Daarbij bleek onder meer dat de slachtoffers, met hun armen op hun rug waren vastgebonden. Sommigen hadden lussen om hun nek en één slachtoffer met een fors postuur bleek te zijn onthoofd. Max werd herbegraven op het ereveld in Jakarta.

Pieter Anne Broeksema werd op 15 maart 1907 in Zuidlaren geboren als zoon van Reinder Broeksema en Hinne Remmers. Vader Reinder Broeksema was postbode en overleed in 1956 op 82-jarige leeftijd aan de Stationsweg 67. Het graf van zijn ouders is terug te vinden op de begraafplaats aan de Oude Coevorderweg. Pieter Anne was sergeant en overleed op 24 juli 1943 in een krijgsgevangenkamp in Kuie in Thailand. Op zijn interneringskaart staat vermeld dat hij overleed aan een acute enteritis. Hij werd begraven op het Ereveld in Kanchanaburi.

Gerard Lucas van Nes werd op 29 maart 1893 in Zuidlaren geboren op boerderij De Vredenhof als zoon van Johannes Marius Aart Houwink van Nes (rijksveearts) en Alberta Bentum. Op de interneringskaart van Gerard Lucas (arts) staat dat hij op 25 juli 1943 op Java is overleden aan kanker van de dikke darm. Hij werd begraven op het Nederlands ereveld Leuwigajah in Cimahi in Indonesië.

Lukas Timmer werd op 1 februari 1870 aan de De Millystraat 7 in Zuidlaren geboren als zoon van Jan Joseph Maximiliaan Timmer en Grietje Bentum. Hij overleed op 22 december 1944 in Semarang in het kamp Halmaheira als gevolg van de erbarmelijke omstandigheden in dat kamp. Zijn graf is te vinden op het Nederlands Ereveld Kalibanteng in Semarang op Midden-Java.

Albert Struiksma werd op 29-03-1895 te Zuidlaren geboren als zoon van Gerben Struiksma, (kok) en Margrieta Ottenhoff. Zijn moeder overleed in 1926 te Zuidlaren en zijn vader overleed in 1932 te Marum. Sergeant Albert Struiksma verhuisde na zijn huwelijk met Adriana Elisabeth Krijger naar Nederlands-Indië. Hij kwam in 1943 terecht in een kamp te Malaya (Maleisië). Op zijn interneringskaart staat dat hij daar in het ziekenhuis overleed op 31 maart 1945 aan gastro-enteritis. Hij werd herbegraven op het Nederlands Ereveld Pandu te Bandung.

Tjark Smit werd op 4 september 1918 in Groningen geboren. Hij werd in 1938 dienstplichtig militair en stapte later dat jaar over naar het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger (KNIL). Op 26 februari 1938 verloofde Tjark zich in Zuidlaren met Toni Deen en op 7 december 1938 werd hij geschikt bevonden voor uitzending naar Nederlands-Indië. In 1940 zouden Tjark en Toni Deen ‘met de handschoen’ trouwen en dus liet Tjark daar een notariële akte opstellen. Maar deze kwam nooit aan bij de bevoegde instanties in Nederland en bij zijn verloofde Toni. Tjark beschouwde zich na de ondertekening van de akte als een getrouwde man. Het onderdeel waar Tjark deel van uitmaakte kwam terecht in Bandoeng en moest daar strijden tegen de Japanners, maar al snel bleek dat de KNIL niet was opgewassen tegen de felle Japanse gevechtstechnieken. Op 8 maart 1942 capituleerde het KNIL, Tjark werd gevangen genomen in Bandoeng en voor 10 maanden opgesloten in kamp Tjilatjap op Java. Op 5 januari 1943 werd Tjark per geblindeerde trein naar Batavia vervoerd en van daaruit werd hij op transport gezet naar Singapore met als reisdoel de Birma-spoorlijn. Op 29 januari 1943 werden de krijgsgevangen naar Thai Camp 6 gebracht en Tjark kwam terecht in Kamp Kinsayok. Op 2 augustus 1943 werd hij naar het krijgsgevangenenhospitaal gebracht, het POW Hospital in Tanuhan. Hier stierf Tjark op 2 november 1943 aan de gevolgen van dysenterie. Hij werd begraven op de erebegraafplaats Kanchanaburi.

Met Tjark Smit beëindig ik mijn serie artikelen over vergeten oorlogsslachtoffers en onbekende oorlogsverhalen in relatie tot Zuidlaren. De serie begon in december 2022 met het bijzondere leven van Toni Deen, de verloofde van Tjark Smit.